خانه اخبار اخبار علمی و آموزشی همه چیز درباره ی هارپ

همه چیز درباره ی هارپ

0
19
هارپ

همه چیز درباره ی هارپ :

در دنیای امروز و از آغاز قرن ٢١، به لطف پیشرفت شتابدار علم و فناوری، شاهد افزایش رشد چشمگیر شایعات و منتشر شدن ویروس‌گونه آن ها در رسانه‌های جمعی-اجتماعی هستیم . شایعاتی در میان عوام و خواص با درجه های باورپذیری متفاوت. بسیاری از ما شایعاتی را که می‌خوانیم یا می‌شنویم باور می‌کنیم، زیرا برایمان بسیار قابل لمس ، ساده و قابل‌فهم هستند.

برخی از شایعات، اما کاملا برعکس، از شدت باورناپذیربودنشان ممکن است به‌سادگی پذیرفته شوند. گاهی این امکان وجود دارد که شایعات باورناپذیری را قبول کنیم و با این توجیه که آنچه شنیده‌ایم فراتر از سواد و درک ماست، زیر بار قبول این شایعات برویم.

هارپ, همه چیز درباره ی هارپ

باورنکردنی‌بودن و عجیب بودن یک موضوع، خودش می‌تواند تلنگر و دلیلی باشد برای این که حواسمان را جمع کنیم و دقتمان را بالا ببریم. خبرهای عجیب‌وغریب، ازجمله چیزهای غیرقابل‌باور یا اتفاقاتی که جزء پدیده‌های نادر و عجیب آفرینش است. چون مردم درباره جزئیات یک ماجرای علمی اطلاعات کافی ندارند این امر به‌ویژه در موضوعات علمی رایج است و از طرفی هم ماجراهای پرهیجان یا خارق‌العاده را دوست دارند و به کسب کردن اطلاعات درباره چیزهای خاص و عجیب علاقه دارند.

پس اگر باورنکردنی است، باور نکنید. یکی از این موارد، (به‌اصطلاح سلاحِ) هارپ است که هربار یک حادثه طبیعی رخ می‌دهد، به‌عنوان عامل اصلی و مقصر آمریکایی حادثه معرفی شده و فورا در میان مردم دهان‌به‌دهان و موبایل‌به‌موبایل می‌شود. اما به‌واقع هارپ چیست؟ در ادامه به معرفی کامل و دقیق علمی این «پروژه» می‌پردازیم. هارپ (HAARP)، سرواژه عبارت «پروژه تحقیقاتی شفق‌های قطبی فعال و با فرکانس زیاد» است. یک برنامه تحقیقاتی روی لایه یون‌سپهر (یونوسفر) زمین که بنیان آن به‌ صورت مشترک از سوی نیروی هوایی و همچنین ارتش آمریکا، دانشگاه فِیربانکس آلاسکا و آژانس پروژه‌های تحقیقاتی پیشرفته دفاعی پنتاگون (دارپا) گذاشته شده است و شرکت «BAE Advanced Technologies»  سازنده این تأسیسات است.

محل اصلی ایستگاه تحقیقاتی هارپ در سال ٢٠١۵ از آمریکا به منطقه‌ای در نزدیکی شهر گاکونای آلاسکا انتقال یافت.  ساخت فاز اولیه آن از سال ١٩٩٣ آغاز شد و تا سال ٢٠٠٨ به طول انجامید هزینه این پروژه ٢۵٠ میلیون دلار برآورد شده است و هم‌اکنون بودجه سالانه آن حدود ۴۴ میلیون دلار است. درحال‌حاضر ایستگاه هارپ، با توان ٣,۶ مگاوات در ناحیه فرکانسی ٢.٨ تا ١٠ مگاهرتز، قوی‌ترین فرستنده با قدرت زیاد و فرکانس بالا (HF) در جهان به شمار می رود. هدف از پروژه هارپ، مطالعه و پی بردن به ویژگی‌ها و رفتار لایه یونوسفر جو زمین و هم چنین بررسی امکان استفاده از این لایه برای بهبود ارتباطات رادیویی و هدف های نظارتی (مانند شناسایی و ردیابی موشک‌های نظامی) است. به کمک نتایجی که از آزمایش‌های هارپ حاصل شد می‌توان به درک بهتری از نحوه تأثیر لایه یونوسفر بر امواج رادیویی رسید و در نتیجه روش‌های جدیدی را برای بهتر شدن  کیفیت و افزایش دقت سیستم‌های ارتباطی و موقعیت‌یابی ابداع کرد. این روش‌ها، هم در بخش نظامی و هم بخش‌های غیرنظامی کاربردهای بسیار زیادی دارند.

افزایش دقت سامانه‌های موقعیت‌یاب جهانی (مانند GPS، GLONASS، GNSS و Beidou)، نقشه‌برداری از سازه‌های زیرسطحی، کشف مواد معدنی زیر زمین و همچنین بهبود روش‌های برقراری ارتباط با زیردریایی‌ها، از جمله مهم‌ترین این کاربردها به حساب می‌آیند.

 هارپ چگونه عمل می کند؟

هارپ از دو بخش فرستنده و گیرنده تشکیل شده است و مهم‌ترین تجهیزات آن عبارت است از: «ابزار تحقیقاتی یون‌کره‌ای یا IRI»، فرستنده‌ای برای ارسال امواج رادیویی با توان زیاد و در محدوده فرکانس‌های بالا (٢,٨ تا ١٠ مگاهرتز). ابزار IRI، متشکل از ١٨٠ آنتن دوقطبی صلیب‌شکل است که در ناحیه‌ای به وسعت حدودا ١۵ هکتار به‌صورت آرایه‌ای با ١٢ ردیف و ١۵ ستون در کنار هم چیده شده‌اند. این فرستنده رادیویی امواجی با قدرت ٣.۶ مگاوات را به سوی لایه یونوسفر جو زمین می‌فرستد.

بسته به این که فرکانس این امواج چقدر باشد، تا ارتفاعی بین ٧٠ تا ٣۵٠ کیلومتر بالا می‌روند. با برخورد این امواج به بخش کوچکی از یونوسفر (ناحیه به وسعت چند‌ده‌کیلومتر و ضخامت چندین متر)، اتم‌های آن قسمت به‌طور موقت برانگیخته می‌شوند و در نتیجه موقعیتی به وجود می آورد تا دانشمندان بتوانند به کمک ابزارهایی دیگر مانند رادارهای VHF و UHF، دستگاه صوتی یونوسفری و یک مغناطیس‌سنج القایی، فرایندهای فیزیکی را که در لایه یونوسفر رخ می‌دهد با دقت بیشتری بررسی کنند. شدت امواج ارسال‌شده عموما بین سه تا ٣.۶ مگاوات است. این شدت اگرچه در ابتدا زیاد به‌نظر می‌رسد، اما زمانی که به ارتفاع ٧٠ تا ٣۵٠ کیلومتری از سطح زمین می‌رسند و در ناحیه‌ای به وسعت چندده‌کیلومتر پخش می‌شوند، شدت آن در واحد سطح بسیار کاهش پیدا می‌کند و به کمتر از سه میکرووات در هر سانتی‌مترمربع می‌رسد؛ یعنی ده‌هاهزاربار ضعیف‌تر از امواج الکترومغناطیسی که به‌طور طبیعی از خورشید به زمین می‌رسد و صدها مرتبه کمتر از نوسان‌های تصادفی طبیعی در تابش فرابنفش خورشید که عامل به‌وجودآمدن لایه یونوسفر هستند. مجموعه‌ای از آشکارسازها و یک رصدخانه بخش دیگری از تجهیزات هارپ است.

این تجهیزات علمی دقیق و پیشرفته، هم برای مشاهده زمینه یونوسفر (در ناحیه برانگیخته‌شده) و هم برای بررسی شفق‌های قطبی استفاده می‌شوند.

تأسیسات مشابه در جهان

کمیسیون روابط خارجه و امنیت و دفاع اروپا در سال ۱۹۹۹، در گزارشی به پارلمان اروپا از احتمال استفاده ایالات متحده از هارپ به‌عنوان یک سلاح! ابراز نگرانی کرد و خواستار پایبندی به مفاد قطع‌نامه‌های سازمان ملل دراین‌باره شد.

جالب آن است که، اتحادیه اروپا در نروژ و روسیه در نیژنی نووگورود نیز تأسیسات مشابهی در حال فعالیت دارند که از هارپ پرقدرت‌تر است. در مقایسه با هارپ ٣,۶ مگاواتی، سایر تأسیسات مشابه جهان بر حسب ERP (توان پرتاب مؤثر) عبارت‌اند از:

 

  • EISCAT در نروژ با قدرت هزارو ٣٠٠ مگاوات
  • فرستنده صدای آمریکا در دلانو در کالیفرنیا با قدرت ۳۰ مگاوات
  • SURA در روسیه با قدرت ۱۹۰ مگاوات
  • رادیوتلسکوپ آرسیبو درپورتریکو با قدرت ۲۰ مگاوات
  • HIPAS یا رصدخانه پرتوان شبیه‌ساز شفق قطبی متعلق به دانشگاه یوسی‌ال‌ای در فیربنکس (با قدرت ۷۰ مگاوات)

آیا هارپ می‌تواند موجب حوادثی مثل زلزله، گردباد یا سیل شود؟

درباره پروژه هارپ شایعات بسیار زیاد است. حقیقت این است که تاکنون هیچ سند و مدرک علمی و معتبری دراین‌باره به دست نیامده است و به طور قطع نیز به دست نخواهد آمد. زیرا اساسا مقدار ماده موجود در لایه یونوسفر بسیار ناچیز است. چراکه ٩٠ درصد از جرم جوّ زمین در لایه تروپوسفر قرار گرفته است و ماده موجود در لایه یونوسفر به‌قدری کم است که امواج رادیویی فرستاده‌شده به این لایه به وسیله فرستنده‌های هارپ، هر چقدر هم دمای این لایه را بالا ببرند، باز هم این لایه با چنین دمایی نمی‌تواند تأثیر شگرفی روی زمین داشته باشد. ضمن اینکه اندکی مطالعه درباره جو زمین و همچنین درون زمین، به‌سادگی اثبات می‌کند که جو زمین هیچ تأثیری بر ساختار داخل زمین ندارد که بخواهد منجر به زلزله شود. به عقیده متخصصان زلزله‌شناسی، لرزه‌های ناشی از انفجار با زلزله‌های ناشی از جنبش در گسل‌های فعال قابل تفکیک و جدایی هستند از‌این‌رو در کل کره زمین امکان پنهان‌کاری برای هیچ کشوری وجود ندارد. این که آیا میتوان با فناوری هارپ یا یک انفجار زلزله‌های مهمی مانند زلزله بم (١٣٨٢) یا زلزله سراوان (٩٢) پدید آورد، پاسخ منفی است. چون بعنوان مثال عمق زلزله بم در هشت‌کیلومتری بوده و زلزله سراوان در عمق ۶٣کیلومتری زمین رخ داده است.

هیچ بشری در هیچ‌جا حتی با فناوری هارپ نتوانسته پدیده‌ای طبیعی در این عمق را تحریک کند یا بر آن اثر بگذارد. پدیده‌ای مانند زلزله از نظر اندازه و سازوکار امروزه به وسیله صدها و گاه هزاران ایستگاه لرزه‌نگاری در سراسر جهان ثبت و رصد می‌شوند و این‌طور نیست که کسی بتواند با نظریه‌های خیالی آن ها را توضیح دهد.

آیا اعضای پروژه هارپ را نیروهای نظامی تشکیل می دهند؟

پاسخ منفی است، همه اعضای اصلی پروژه هارپ را دانشمندان و نیروهای دانشگاهی تشکیل می دهند. اما ازآن جا‌که نیروی هوایی و ارتش آمریکا از سرمایه‌گذاران و صاحبان این پروژه محسوب می‌شوند (زیرا هدف اولیه این دو سازمان دولتی از راه‌اندازی این پروژه، بررسی تأثیرات لایه یونوسفر جو زمین بر تجهیزات مخابرات نظامی و ناوبری بوده است)، تصور اشتباهی که عده ای دارند این است که در واقع این ارتش آمریکاست که هدایت پروژه هارپ را به عهده دارد.

چرا آلاسکا برای میزبانی از پروژه هارپ انتخاب شده است؟

نیروی هوایی آمریکا منطقه گاکونای آلاسکا را به دلایل منطقی زیر برای میزبانی این پروژه در نظر گرفته است:

  • چون این منطقه در ناحیه‌ای قرار دارد که که در طول سال، شفق‌های قطبی زیادی در آنجا اتفاق می افتد.
  •  تراکم جمعیت و در نتیجه نویزهای الکترومغناطیسی در آن منطقه خیلی کم است.
  • چون سطح زمین در آن منطقه تقریبا هموار است باعث کم شدن هزینه‌های ساخت‌وساز و همچنین رفت‌وآمد می‌شود.
  •  آثار زیست‌محیطی در این منطقه حداقل است.
منطقه گاکونای آلاسکا

آیا هارپ یک پروژه مخفیانه و سری است؟

خیر این طور نیست، خوب است بدانید که علاوه بر سازمان‌ها و نهادهای اصلی تأسیس‌کننده پروژه هارپ، بسیاری از دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی ایالات متحده نیز در ساخت تجهیزات و عملیاتی‌کردن این پروژه عظیم مشارکت داشته و دارند که مهم‌ترین آن ها عبارت‌اند از مؤسسه فناوری MIT، دانشگاه‌های استنفورد، یو‌سی‌ال‌ای، کورنل، جانزهاپکینز، پارک‌کالج، پلی‌تکنیک نیویورک و کالج دارتموث. جالب‌تر این که دانشمندان با هر ملیتی که باشند، می‌توانند در این پروژه عظیم علمی مشارکت داشته باشند. همچنین از سال ١٩٩۵ تابه‌حال، در تابستان هر سال، تورهای بازدید گروهی از ایستگاه هارپ برای عموم برگزار می‌شود که با استقبال خوبی از طرف مردم روبه‌رو شده است.

میزار برق مصرفی در پروژه هارپ

عده ی زیادی تصور می کنند که چنین پروژه‌ای برق بسیار زیادی مصرف می‌کند و تأمین چنین برقی هزینه‌های سرسام‌آور و زیادی را به همراه خواهد داشت. این در حالی است که بیشترین برق مصرفی در پروژه هارپ، به فرستنده IRI ارتباط دارد. همان‌طور که اشاره شد، این فرستنده امواجی با توان ٣,۶ مگاوات در بازه فرکانسی ٢.٨ تا ١٠ مگاهرتز تولید و روانه یونوسفر می‌کند و برق مورد نیاز برای تولید این امواج رادیویی در حد برق مصرفی در یک خانه مسکونی معمولی است. البته هارپ مجهز به مولدهای برقی است که در مواقع فعالیت تجهیزات فرستنده و گیرنده، برق لازم را تولید می‌کند و به شبکه برق محلی متصل نیست.

آیا میدان مغناطیسی تولیدشده به وسیله هارپ به سلامت مردم آسیب می رساند؟

به هیچ عنوان. در اطراف ایستگاه پروژه هارپ، تا فاصله چند کیلومتری هیچ منزل مسکونی‌ای وجود ندارد و توجه به ایمنی و سلامت کارکنان، مهندسان و دانشمندان حاضر در ایستگاه از ابتدای ساخت تجهیزات فرستنده IRI،در اولویت بوده است. بنابراین از پروتکل‌های استاندارد برای طراحی آنتن‌های هارپ استفاده شده است و  فقط در زیر آنتن‌ها و فاصله‌ای بسیار نزدیک به آن ها، شدت میدان مغناطیسی تولید اندکی بیش از استاندارد ایمنی است که طبیعتا هنگام روشن‌شدن آنتن‌ها کسی زیر آنتن قرار ندارد. هم چنین با افزایش فاصله از آنتن‌ها، شدت میدان مغناطیسی به‌سرعت کاهش پیدا می‌کند و به حد میدان مغناطیسی دستگاه‌های گیرنده و فرستنده خانگی مانند رادیو و تلویزیون می‌رسد. بنابراین هیچ گونهه خطری مردم شهرهای اطراف یا حتی کارکنان مشغول به کار در ایستگاه را تهدید نمی‌کند.

یون‌کره چیست و چرا این‌قدر مهم است؟

جو زمین ساختمان ثابت و یکسانی ندارد و به طبقات و لایه‌های مختلفی تقسیم می‌شود. برای مثال براساس روند تغییرات دما، اختلاف در چگالی، تغییرات فشار، تداخل گازها و ویژگی‌های الکتریکی قابل طبقه‌بندی است. با این وجود ویژگی‌های الکتریکی مهم‌ترین عامل در لایه‌بندی جو، تغییرات دمایی است. براین‌اساس جو کره ‌زمین را به لایه‌های تروپوسفر، استراتوسفر، مزوسفر، یونوسفر و اگزوسفر تقسیم کرده‌اند. البته برخی از این لایه‌ها خود به لایه‌های دیگری تقسیم می‌شوند. یونوسفر از ارتفاع حدود ۶٠ کیلومتری سطح زمین شروع  شده و تا ارتفاع هزار کیلومتری جو ادامه دارد. هرچه از ارتفاع ۶۰ کیلومتری زمین فاصله بگیریم و به ارتفاعات بالاتر یونوسفر برویم، به‌دلیل کم شدن شدید فشار جو، گازهای جو رقیق و فاصله اتم‌ها از یکدیگر به‌ حدی زیاد می‌شود که با گرفتن مقداری انرژی خارجی، الکترون‌ها از قید اتم خود آزاد می‌شوند. در این حالت شاهد دریایی از الکترون‌های آزاد با بار الکتریکی منفی و دریایی از اتم‌های یونیده با بار الکتریکی مثبت هستیم، به‌همین‌دلیل به این ناحیه یونیده‌‌شده از جو، لایه یونوسفر می‌گوییم. چنین محیطی را درصورتی‌که اندکی متراکم‌تر باشد، محیط پلاسما می‌نامند. اما کدام انرژی خارجی باعث می‌شود تا الکترون‌ها از اتم مادر خود جدا شوند؟

در ارتفاع‌ های بسیار بالا، پرتوهای پرانرژی خورشید، به‌ویژه پرتوهای فرابنفش و ایکس به‌ندرت با اتمی برخورد می‌کنند تا الکترون‌ها را از آن جدا کنند. اما هرچه به سطح زمین نزدیک‌تر شویم، غلظت جو و تعداد اتم‌ها بیشتر شده و طبعا پرتوهای پرانرژی خورشید می‌توانند الکترون‌های بیشتری را برانگیخته و از اتم‌ها جدا کنند، اما هرچه تراکم و در نتیجه تعداد اتم‌ها بیشتر باشد، فرایند عکس یونیزاسیون، یعنی بازترکیبی هم بیشتر می‌شود و الکترون آزاد به دام یون مثبتی می‌افتد که در همان نزدیکی است. اهمیت یون‌کره به‌دلیل پدیده‌ای است که منجر به کشف آن شد. در سال ١٩٠٢، «اولیور هیویساید» و «آرتور کنلی»، مستقل از یکدیگر پیشنهاد دادند لایه‌ای رسانا در جو زیرین زمین وجود دارد که امواج الکترومغناطیس را به‌سوی زمین بازتاب می‌دهد و به‌همین‌ علت است که  می‌توان امواج الکترومغناطیسی را به فاصله‌هایی بسیار دور ارسال کرد. این‌چنین بود که برای اولین بار، واژه یونوسفر اختراع شد و تحقیقات مفصل و کاملی مشخص کرد که امواج رادیویی پربسامدی که فرکانس آن ها بالای دو مگاهرتز است، از این لایه بازتاب می‌شوند و می‌توانند تا فواصل بسیار دور منتقل شوند. امروزه از همین ویژگی لایه یونوسفر برای مقاصد مخابراتی استفاده می‌کنند.

هارپ, همه چیز درباره ی هارپ

از رویا تا حقیقت

از نظر شایعه‌پردازان و برخی به‌اصطلاح کارشناسان، رد پای اصلی پروژه‌هایی مانند هارپ را می‌توان در پروژه‌ای بزرگ‌تر به نام «رؤیای مشترک ۲۰۲۰»، سراغ گرفت. این پروژه عنوان برنامه مطالعات نظامی و محرمانه آمریکا تا سال ٢٠٢٠ است که هدف اصلی آن ساخت سلاح‌هایی با قدرت تأثیرگذاری گسترده و دراختیارگرفتن «دانش دما» و «کنترل اندیشه» انسان‌ها به‌وسیله امواج الکترومغناطیس است! ساخت سلاح‌های فوق مدرن از دوران جنگ سرد و آغاز رقابت تسلیحاتی بین آمریکا و شوروی سابق در دستور کار دو ابَرقدرت بزرگ شرق و غرب قرار گرفت. این دو ابرقدرت برای عقب نماندن از یکدیگر در مسابقه تسلیحاتی، میلیاردها دلار صرف تحقیقات نظامی و علمی برای ساختن جنگ‌افزارهای فوق مدرن کردند که بخاطر الزامات استراتژیک، بسیاری از این پروژه‌ها فوق سری هستند و هیچ‌گونه اخبار و اطلاعاتی درباره ی انجام آن نباید به بیرون درز می‌کرد و همین محدودیت‌ها باعث شایعه‌سازی و شایعه‌پراکنی‌های بسیاری در این سال‌ها بوده است. بااین‌حال پس از پایان یافتن جنگ سرد و اتمام رقابت ژئواستراتژیک بین آمریکا و شوروی برخی از اسناد تحقیقات دفاعی محرمانه از هر دو طرف فاش شد و نشان داد دو ابرقدرت تا چه میزان در فکر ساخت سلاح‌هایی بوده‌اند تا به حریف ضربه بزنند.

البته  آمریکا حتی پس از پایان دوران جنگ سرد هم به تحقیقات خود در بسیاری از حوزه‌های سابق ادامه داد و همه‌ساله بخش اعظمی از بودجه ۶٠ میلیاردی تحقیقات دفاعی پنتاگون صرف تحقیقات پروژه‌هایی محرمانه می‌شود. تحقق رؤیای مشترک ٢٠٢٠ برای آمریکا این معنا را دارد که این کشور کنترل کامل شرایط اقلیمی برای ایجاد تغییرات دلخواه در گوشه‌وکنار جهان و نیز توانایی تأثیرگذاری بر ذهن انسان‌ها به‌منظور ایجاد تأثیرات دلخواه را خواهد داشت. اگرچه چنین رؤیایی با روحیات سیاسی- نظامی آمریکا کاملا مطابقت دارد اما از منظر علمی و براساس شواهد موجود و از نظر اهالی فن، حداقل تا امروز کاملا منتفی است و بسیار رؤیایی به‌ نظر می‌رسد بااین‌همه نگارنده اعتقاد دارد گرچه چنین ادعاهایی بیشتر به فیلم‌های تخیلی هالیوودی می‌مانند، اما نباید از یاد برد که تنها دو قرن پیش پرواز انسان در آسمان یک رؤیا بود و بسیاری از فناوری‌ها و پیشرفت‌های علمی امروز برای انسان‌های چند دهه پیش در حد فراتر از رؤیا قرار داشت و انسان‌های چند دهه پیش حتی تصور کردن برخی پیشرفت‌های امروز بشر را هم در تخیل خود نداشتند. بااین‌حال برای ارزیابی این ادعاها باید واقع بینانه دید و از نگاه احساسی و بزرگ‌نمایی‌های اغراق گرایانه اجتناب کرد. آنچه مهم است، تحلیلگری و نتیجه‌گیری براساس اسناد موجود و دانش امروز است.

دیدگاه شما

لطفا دیدگاه خود را وارد نمایید
لطفا نام خود را وارد کنید